Sztuka wyznaczania granic. Dlaczego tak trudno powiedzieć „nie”?

Dlaczego odmawianie bywa tak trudne, nawet kiedy doskonale wiemy, że mamy do tego prawo?

Możemy wiedzieć, że jesteśmy zmęczone. Możemy wiedzieć, że ktoś przekracza naszą granicę. Możemy nawet wcześniej obiecać sobie: „Tym razem powiem nie”.

A potem przychodzi ten moment i znowu słyszymy własne: „Jasne, nie ma problemu”.

A później jesteśmy złe. Na siebie, na tę osobę, na całą sytuację.

Jeżeli znasz ten mechanizm, prawdopodobnie nie potrzebujesz kolejnej książki o asertywności. Być może potrzebujesz zobaczyć, co właściwie dzieje się w Tobie w chwili, kiedy próbujesz zadbać o siebie.

Dlaczego jednym łatwo odmówić, a innym nie?

Są osoby, które potrafią powiedzieć „nie” właściwie bez zastanowienia. Nie mogą, nie chcą albo nie mają przestrzeni i po prostu to komunikują.

Są też takie, które zanim odpowiedzą, zdążą w kilka sekund przeanalizować całą sytuację.

• „Co sobie pomyśli?”
• „Czy zrobi jej się przykro?”
• „Czy się obrazi?”
• „Czy nie wyjdę na egoistkę?”
• „Może jednak powinnam się zgodzić?”

I zanim zdążymy odpowiedzieć sobie na te pytania, zgadzamy się.

Problem często pojawia się dopiero później. Kiedy zostajemy same ze swoim zmęczeniem, napięciem albo złością.

Bo przecież znowu powiedziałyśmy „tak”, chociaż w środku było bardzo wyraźne „nie”.

To nie jest kwestia charakteru

Bardzo łatwo powiedzieć komuś: „Musisz być bardziej asertywna”. „Naucz się mówić nie”. „Nie możesz się tak przejmować tym, co pomyślą inni”.

Tylko że gdyby wystarczyło to wiedzieć, problem granic prawdopodobnie nie istniałby dla tak wielu osób.

Wiele kobiet, z którymi pracuję, doskonale wie, że ma prawo odmówić. Wie, że nie musi wszystkim pomagać. Wie, że może odpocząć. Wie, że nie jest odpowiedzialna za emocje innych.

A mimo to w konkretnej sytuacji pojawia się napięcie, poczucie winy albo lęk. I wtedy sama wiedza przestaje wystarczać.

Czego uczymy się o granicach jako dzieci?

Dziecko bardzo szybko uczy się, co pomaga mu utrzymać bliskość i poczucie bezpieczeństwa.

Jedno słyszy: „Widzę, że nie masz ochoty. Poszukajmy innego rozwiązania”. Inne częściej słyszy coś zupełnie innego.

• „Nie przesadzaj”.
• „Nie wymyślaj”.
• „Grzeczne dzieci się nie kłócą”.
• „Zobacz, jak mamie jest przez ciebie przykro”.

Żadne z tych zdań nie musi oznaczać złych intencji rodzica. Dorośli również przekazują dalej to, czego sami nauczyli się wcześniej.

Dziecko jednak wyciąga z takich doświadczeń własne wnioski.

• Że wygodniej jest nie sprawiać problemów.
• Że potrzeby innych są ważniejsze.
• Że złość może kosztować bliskość.
• Że odmowa może sprawić komuś ból.
• Że miłość łatwiej utrzymać, kiedy jesteśmy „grzeczne”.

I te przekonania mogą zostać z nami długo po tym, kiedy przestajemy być dziećmi.

Dlaczego tak bardzo boimy się reakcji innych?

Bo relacje są dla człowieka ważne.

Kiedy ktoś odmawia nam czegoś, co chcemy dostać, możemy poczuć rozczarowanie. Ale osoba, która przez lata nauczyła się, że utrata akceptacji jest czymś bardzo niebezpiecznym, może przeżywać zwykłe „nie” zupełnie inaczej.

Dla niej odmowa może oznaczać w środku coś znacznie większego:

• „Może przestanie mnie lubić”.
• „Może się ode mnie odsunie”.
• „Może pomyśli, że jestem złą córką”.
• „Może przestanę być dla niego ważna”.

I właśnie dlatego czasami nie bronimy własnej granicy, choć rozum podpowiada nam, że powinniśmy.

Nie wszyscy boimy się tego samego

Jedna osoba najbardziej boi się konfliktu. Inna odrzucenia. Jeszcze inna tego, że ktoś uzna ją za egoistkę.

Ktoś może mieć ogromny problem z odmówieniem mamie, ale bez problemu postawić granicę klientowi. Ktoś inny potrafi być bardzo stanowczy w pracy, a całkowicie traci tę umiejętność w relacji z partnerem.

Dlatego nie ma jednej magicznej formuły na granice. Warto najpierw zobaczyć, co właściwie uruchamia się w nas, kiedy próbujemy powiedzieć „nie”.

Granice nie zaczynają się od słowa „nie”

To jedna z rzeczy, które są dla mnie w tym temacie najważniejsze. Granica zaczyna się dużo wcześniej niż w momencie, kiedy wypowiadamy odmowę.

Zaczyna się wtedy, kiedy w ogóle zauważamy siebie.

• Czy jestem zmęczona?
• Czy naprawdę mam na to przestrzeń?
• Czy chcę się zgodzić?
• Czy robię to dlatego, że chcę, czy dlatego, że boję się odmówić?

Jeżeli przez lata skupiałyśmy się przede wszystkim na potrzebach innych, możemy mieć problem nawet z odpowiedzią na bardzo proste pytanie: „A czego ja właściwie chcę?”.

Trudno postawić granicę, której wcześniej nie zauważamy.

Dlaczego po odmowie pojawia się poczucie winy?

To jest moment, w którym wiele osób zaczyna podważać własną decyzję. Powiedziałam „nie”, a teraz czuję się źle.

• Może przesadziłam?
• Może mogłam jednak pomóc?
• Może zabrzmiałam niemiło?
• Może powinnam przeprosić?

Poczucie winy samo w sobie nie oznacza, że zrobiłyśmy coś złego. Jeżeli przez lata byłyśmy przyzwyczajone do ustępowania, pierwsze próby stawiania granic mogą być po prostu niekomfortowe.

Granica jest nowa. A to, co nowe, nie zawsze od razu daje poczucie bezpieczeństwa.

A jeśli ktoś się obrazi?

To chyba jeden z najczęstszych lęków związanych z granicami. „A jeśli się obrazi?”

Warto jednak zadać sobie jeszcze jedno pytanie: „A jeśli się nie obrazi?”

Może usłyszy spokojne:

• „Nie dam rady”.
• „Potrzebuję dziś odpocząć”.
• „Nie chcę tego robić”.
• „To mi nie odpowiada”.

I po prostu to przyjmie. Nie zawsze druga osoba reaguje tak, jak przewidujemy.

Czasami największą przeszkodą w postawieniu granicy okazuje się rozmowa, którą przeprowadziliśmy w głowie jeszcze zanim rzeczywiście cokolwiek powiedzieliśmy.

Granica jest informacją, nie karą

Granica nie musi być murem. Może być prostą informacją.

• „Tego chcę”.
• „Na to się zgadzam”.
• „Tego nie chcę”.
• „W ten sposób chcę z Tobą rozmawiać”.

Kiedy mówię: „Nie odbieram telefonu po dwudziestej”, nie karzę drugiej osoby. Mówię jej, jak wygląda moja dostępność.

Kiedy mówię: „Nie chcę rozmawiać, kiedy krzyczysz”, nie muszę kończyć relacji. Mówię, w jakich warunkach chcę tę relację budować.

„Granica nie mówi: „Jesteś zły”. Mówi: „To jest moje”."

Najtrudniejsze granice stawiamy najbliższym

Im więcej emocji, tym trudniej. Dlatego czasami łatwiej odmówić obcej osobie niż własnej mamie. Łatwiej powiedzieć „nie” klientowi niż partnerowi. Łatwiej postawić granicę w pracy niż dziecku albo rodzicowi.

W bliskich relacjach bardzo szybko uruchamiają się stare mechanizmy. Chęć zadowolenia drugiej osoby. Unikanie konfliktu. Poczucie odpowiedzialności za jej emocje.

I właśnie dlatego praca nad granicami często prowadzi głębiej. Do pytania, czego nauczyłyśmy się o miłości. O akceptacji. O złości. O byciu „dobrą”. O tym, co trzeba zrobić, żeby zasłużyć na bliskość.

Co ma z tym wspólnego NeuroGrafika?

Jeżeli problem z granicami polegałby wyłącznie na tym, że nie znamy odpowiednich słów, wystarczyłoby przeczytać kilka poradników.

Tymczasem wiele osób przychodzi do mnie właśnie dlatego, że wie. Wie, że powinna powiedzieć „nie”. Wie, że ma prawo odpocząć. Wie, że nie musi brać odpowiedzialności za wszystkich.

A jednak w konkretnej sytuacji ciało reaguje napięciem, pojawia się lęk, poczucie winy albo automatyczna zgoda.

To jest miejsce, w którym możemy pracować NeuroGrafiką. Nie uczymy się na kartce gotowych zdań.

Pracujemy z konkretnym tematem, który jest dla Ciebie trudny. Z tym, co czujesz, kiedy myślisz o postawieniu granicy. Z napięciem, przekonaniami, reakcjami, które pojawiają się w Tobie.

W NeuroGrafice nie chodzi o to, żeby narysować ładny obrazek. Przechodzimy określony proces. Pojawia się temat, linia neurograficzna, zaokrąglanie, łączenie, praca z kolorem. Każdy etap ma swoje znaczenie i prowadzi nas dalej.

I właśnie dlatego ta metoda jest dla mnie czymś znacznie więcej niż ćwiczeniem plastycznym.

Czasami dopiero podczas rysowania zauważamy, jak dużo napięcia naprawdę niesiemy w danym temacie. A później, już po procesie, może się okazać, że sytuacja, która wcześniej uruchamiała w nas ogromną reakcję, zaczyna być trochę lżejsza.

Nie zmieniamy drugiej osoby. Pracujemy ze sobą. I to jest bardzo ważne, bo na drugiego człowieka wpływu nie mamy. Na swoją reakcję, decyzje i sposób funkcjonowania możemy wpływać. Taką pracę prowadzę na Warsztatach oraz w Procesy 1:1.

Czy postawienie granicy oznacza, że ktoś będzie niezadowolony?

Tak. Czasami będzie. I to jest jedna z trudniejszych rzeczy do zaakceptowania.

Zdrowa granica nie gwarantuje, że druga osoba będzie zachwycona. Nie jest jej zadaniem sprawić, żeby wszyscy byli zadowoleni. Jej zadaniem jest pomóc Tobie pozostać w zgodzie ze sobą.

Możemy być dobrymi, empatycznymi ludźmi i jednocześnie mówić „nie”. Możemy kochać kogoś i nie zgadzać się na wszystko. Możemy dbać o innych bez rezygnowania z siebie.

Od czego zacząć?

Nie od nauki dziesięciu idealnych zdań. Zacznij od jednej sytuacji.

Przypomnij sobie moment, kiedy ostatnio powiedziałaś „tak”, choć chciałaś powiedzieć „nie”. I zatrzymaj się przy nim na chwilę.

• Co poczułaś w ciele?
• Czego się bałaś?
• Jakiej reakcji drugiej osoby się spodziewałaś?
• Czego tak naprawdę potrzebowałaś?

To może wydawać się bardzo proste. Ale właśnie takie zatrzymanie jest często pierwszym momentem, kiedy naprawdę zaczynamy siebie słyszeć.

Granice są procesem

Nie ma jednego dnia, w którym nagle stajemy się osobą, która zawsze wie, czego chce i bez najmniejszego poczucia winy mówi „nie”.

To jest proces. Uczenie się siebie. Rozpoznawanie własnych potrzeb. Zauważanie tego, co dzieje się w ciele. Sprawdzanie, gdzie kończy się moja odpowiedzialność, a zaczyna odpowiedzialność drugiej osoby.

I czasami pierwszą granicą nie jest jeszcze odmowa. Czasami pierwszą granicą jest przyznanie przed sobą: „Tak naprawdę nie chcę tego robić”. To już bardzo dużo.

Na zakończenie

Być może masz w swoim życiu osobę, której szczególnie trudno powiedzieć „nie”. Być może jest to partner, mama, dziecko, szef, przyjaciółka albo ktoś, komu przez lata próbowałaś udowodnić, że można na Tobie polegać.

Nie musisz od razu zmieniać całej relacji. Zacznij od siebie. Od zauważenia, co czujesz. Od sprawdzenia, czego potrzebujesz. Od jednej małej sytuacji, w której zamiast automatycznie powiedzieć „tak”, zatrzymasz się na chwilę.

„Granice nie są przeciwko relacjom. Dobre granice tworzą w relacji miejsce również dla Ciebie."